تعریف
ADHD اختلالی است که در آن پر تحرکی، بی توجهی و رفتارهای ناگهانی بیشترو شدید تر از کودکان دیگر وجود دارد. 3 تا 5 در صد کودکان به این اختلال مبتلا هستند و در پسرها شایع تر است. ممکن است در بعضی بیشتر دیده شود. علائم این بیماری قبل از 7 سالگی شروع می شود ولی اغلب د ردوران مدرسه مشکلات جدی ایجاد می گردد.

علت
این بیماری سالهاست که شناخته شده و عوامل متعددی در ایجاد آن نقش دارند. به نظر می رسد علت آن بیشتر به نقص در تکامل سیستم اعصاب باشد. کودکان مبتلا احتمالا در قسمت هایی از مغز که مسئول توجه، تمرکز وتنظیم فعالیت های حرکتی می باشد دچار نقص جزئی هستند. توارث و ژنتیک در این اختلال نقش دارد. همچنین در بعضی موارد در جریان حاملگی یا زایمان یا پس از آن صدمات جزئی به ساختمان مغز وارد می شود که می تواند باعث این مشکل گردد.

علائم
مشکل اصلی کودکان ADHD  عدم توانایی آنها در حفظ و تنظیم رفتارشان است، در نتیجه اغلب نمی توانند رفتار مناسبی که لحظه به لحظه با شرایط محیط هماهنگ باشد نشان دهند. خوابیدن و غذا خوردن آنها منظم نیست به نظر می رسد در همه چیز دخالت می کنند و مراقبت دائمی نیاز دارند. از نظر هیجانی ثبات ندارند، ناگهانی می خندند یا گریه می کنند و رفتارشان غیر قابل پیش بینی یا ارزیابی است. سریع زا کوره در می روند و نمی توانند پیامد های رفتارشان را پیش بینی یا ارزیابی نمایند. در فعالیت های خطر ناک شرکت میکنند و احتمال صدمه دیدن آنها زیاد است. قبل از فکر کردن عمل می کنند، قبل از پایان سوال جواب می دهند، اشیا را پرتاب می کنند و ناخواسته به دیگران صدمه می زنند، پر فعالیت و پر تحرک هستند، هر لحظه در حال رفتن هستند، انگار موتوری درون بدن آنهاست که آنها را به حرکت دائمی مجبور می کند، نمی توانند آرام بنشینند و بی قرار هستند.اختلال تمرکز در این کودکان در کارهایی که فعالیت دائم و جدی مغزی را لازم دارد مشهودتر است. آنها ممکن است در تماشای تلویزیون، بازی با کامپیوتر و فعالیت های لذت بخش با کودکان دیگر تفاوتی نداشته باشند ولی در کارهایی که فعالیت مداوم مغزی و تمرکز لازم دارد (انجام تکلیف درسی) تفاوت آنها با کودکان دیگر نمایان می شود. به نظر می رسد مغز آنها اطلاعات محیطی را بیش از حد لازم می گیرد، یعنی در انتخاب توجه به اطلاعات ضروری و بی توجهی و حذف اطلاعات غیر ضروری ضعف دارد. رعایت قوانین منزل و مدرسه برای آنان مشکل است و برای پیروی از قوانین توجه بیشتری لازم دارند. در انجام تکلیف مدرسه، تمرکز روی درس، رعایت قوانین مدرسه و داشتن روابط اجتماعی مناسب با همکلاسی ها مشکل دارند. برای رسیدن به اهداف دراز مدت برنامه ریزی نمی کنند.

عوارض
رفتار کودکان ADHD روی عملکرد آنها در خانواده، اجتماع مردم و مدرسه تاثیر سو می گذارد و باعث واکنش های منفی اطرافیان، خانواده کادر مدرسه و همسالان می شود. این رفتارها مشکلات جدی در مدرسه و اجتماع ایجاد می کند و باعث کاهش اعتماد به نفس و احساس بی کفایتی در این کودکان می گردد. ممکن است آنها از مدرسه و اجتماع متنفر گردند. کودکان طبیعی به خاطر رفتارهای مناسب و موفقیت های تحصیلی و اجتماعی زمینه زیادی برای تشویق شدن دارند و همین تشویق ها موجب پرورش اعتماد به نفس و عزت نفس در آنها می شود ولی کودکان دچار ADHD کمتر به این موفقیت ها دسترسی پیدا می کنند. کودکانADHD ممکن است به صورت ثانویه دچار اختلالات ارتباطی، مشکلات تحصیلی، اضطراب افسردگی و بزهکاری شوند.

سیر
سیر ADHD متنوع است.بهبودی درصورت وقوع معمولا بین 12 تا 20 سالگی رخ می دهد و بهبودی قبل از 12 سالگی نادر است. گاهی علائم در بلوغ بهبود یافته و گاهی نیز تا بزرگسالی ادامه می یابد.

با افزایش سن پر تحرکی کمتر شده ولی اختلال تمرکز و رفتارهای ناگهانی می تواند باقی بماند. در 15 تا 20 در صد موارد علائم همراه با افزایش سن ادامه می یابد. بدون درمان تنها یک سوم تا نصف کودکان دچار ADHD می توانند با علائم خود در زندگی سازگار و منطبق باشند و بقیه مستعد بروز مشکلات ثانویه خواهند بود.

درمان
درمان هایی که برای کودکان ADHD به کار می رود می توانند به چهار گروه تقسیم گردد :

- آموزش والدین

- آموزش آموزگاران

- استفاده از کلاسهای مخصوص

- درمان دارویی و درمانهای روان شناختی

آموزش والدین و معلمین بخش مهمی از درمان را تشکیل می دهد و شامل دو بخش است.

- آموزش برای شناخت بیماری

- آموزش برای بکارگیری روش های درمانی

والدین باید این بیماری را به عنوان یک نقص خفیف در مراحل اولیه رشد مغز دانسته و به کودک خود به دید کودکی تنبل، نافرمان، شرور وفضول که اگر بخواهد می تواند رفتاری طبیعی داشته باشد نگاه نکنند، بلکه او را کودکی بدانند که تلاش می کند با ناتوانی خود که خارج از کنترلش است، کنار بیاید.

والدین باید راههای دیگری برای تشویق، تقویت اعتماد به نفس و ایجاد احساس موفقیت در کودکشان بیابند. فعالیت های ورزشی، هنری، فنی، اجتماعی می تواند فرصت هایی برای نمایان کردن توانایی های این کودکان ایجاد نماید. این فعالیت ها بالطبع تشویق بیشتری به دنبال داشته و می تواند آثار منفی حاصل از تجربه های بد قبلی (شکست ها، طرد شدگی، تنبیه ها و....) را بکاهد و جایگزین آن گردد. البته والدین نباید تصور کنند که کودکانشان به دلیل این ناراحتی مسئول اعمال نامطلوب و خلاف خود نیستند، بلکه کودک می باید اینگونه رفتارها را جبران کند.

برای اینکه کودکان ADHD قوانین را بیاموزند و از آن پیروی نمایند لازم است قوانین را برای آنها واضحتر، در فواصل کمتر و دفعات بیشتر بیان کنیم و سیستم تشویق و تنبیه قوی تری را با آن همراه نماییم.

برخورد مناسب با کودکان دچار ADHD به زمان، پشتکار، کوشش، مداومت و همکاری و هماهنگی زیادی نیاز دارد و به همین دلیل مربیان و والدین باید همواره روحیه ای با نشاط، شاداب، طنزپردازو شوخ طبع را در خود حفظ نمایند.

منبع: پایگاه وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

محافظت دندان کودکان بوسیله فلوراید

فلوراید ماده ای است که مانع از پوسیدگی دندانها شده و به ترمیم سریعتر پوسیدگی های دندان کمک می کند .

در بعضی از کشورها فلوراید به آب آشامیدنی اضافه می شود .

برای تأمین فلوراید می توانید با دندانپزشک یا پزشک کودک درباره چگونگی و میزان مصرف قطره فلوراید مشورت کنید .

پیشگیری از پوسیدگی دندان در بچه هایی که از شیشه شیر استفاده می کنند ؛

۱ - هیچگاه در هنگام خواب به کودک شیر ندهید و اگر کودک شما شیشه می خواهد فقط شیشه را از آب پر کنید .

۲ - شیر ، آب میوه و مایعات شیرین حاوی قند می باشند . وقتی کودک شما این مایعات را می مکد بخاطر وجود قند در آنها می تواند باعث پوسیدگی دندان کودک شود .

۳ - در طول روز به کودک خود شیشه پر از نوشیدنی شیرین را بجای پستانک ندهید تا مدت زمان بیشتری دندانها با مواد شیرین در تماس باشند .

۴ - اگر کودک شما از پستانک استفاده می کند ، پستانک را به چیز شیرین مثل شکر و عسل آغشته نکنید .

۵ - در حوالی یکسالگی شما باید به کودک خود آموزش دهید تا بجای شیشه از یک لیوان ،  شیر یا سایر مایعات را بنوشد .

تمیز کردن دندان

پلاک میکروبی که لایه ای چسبنده متشکل از مواد غذایی و میکروب است ، می تواند سبب پوسیدگیهای دندانی و بیماریهای لثه شود . بنابراین برای پیشگیری از این مشکلات کنترل پلاک میکروبی الزامی است . پذیرفته شده ترین روش کنترل پلاک ، برداشت مکانیکی با کاربرد منظم و صحیح مسواک و نخ دندان است .

پاک کردن دندانهای کودکان کم سن و سال وظیفه والدین آنها است . با وجود اینکه کودک را به مسواک زدن تشویق می کنید حتما تا حدود ۷-۶ سالگی باید به وی کمک کرده ، دندانهای او را به آرامی و با حوصله مسواک کنید .

مسواک

با رویش اولین دندان شیری ، دندان و بافتهای اطراف را با گاز مرطوب یا مسواک نرم کوچک تمیز کنید . پس از دو سالگی از خمیردندان فلوراید دار به میزان بسیار اندک استفاده نمایید .

مسواک زدن باید حداقل روزی دو بار ( صبح و شب بویژه قبل ازخواب ) انجام گیرد . مدت زمان لازم برای هر وعده مسواک زدن بطور متوسط  ۴-۳  دقیقه می باشد .

نوع مسواک پیشنهادی برای هر بیمار بستگی به تشخیص دندانپزشک دارد ، بهترین نوع برای کودکان مسواکهای با دسته ضخیم و سر کوچک و موهای مصنوعی با انتهای گرد از نوع نرم است.

روش مناسب مسواک زدن نیز بستگی به نظر دندانپزشک دارد که با توجه به سن و وضعیت دندانی کودک پیشنهاد می گردد .

نخ دندان

سطوح بین دندانی ، دور از دسترس موهای مسواک هستند . برای تمیز کردن این سطوح باید از نخ دندان ، پس از سه سالگی استفاده شود . بهتر است در انتخاب نوع نخ دندان ، برای سادگی کاربرد از نوع بدون موم فلورایددار استفاده شود .

روش کاربرد صحیح نخ دندان

۱ - حدود ۳۵ سانتیمتر نخ دندان را جدا کرده ،

دو انتهای آنرا دور انگشت وسط بپیچید و

 با انگشت اشاره و شست حدود ۵ سانتیمتر آنرا

 نگهدارید .

۲- نخ را به آرامی مانند اره کردن چوب ،‌ از بین

 دو دندان عبور دهید و بدون آسیب به بافت

آنرا تا لبه لثه ، پایین ببرید .

۳ -  با ایجاد انحنا در نخ ، آنرا محکم به

سطح دندان بچسبانید و چند بار نخ  را از

طوق دندان به سمت سطح جونده حرکت دهید .

۴ - با استفاده از قسمتهای تمیز نخ ، مراحل بالا را در مورد همه سطوح دندانی و حتی سطح پشتی آخرین دندان تکرار کنید .

رژیم غذایی مناسب برای دندانهای کودکان

یکی از روشهای پیشگیری از پوسیدگی ، کنترل رژیم غذایی کودک است . بنابراین ضمن رعایت غذای اصلی کودک ، اگر میان وعده ها و مصرف تنقلات بطور مناسب انتخاب شوند ، علاوه بر تأمین منبع تغذیه و انرژی مورد نیاز کودکان ، می توانند در پیشگیری از پوسیدگی نقش مهمی داشته باشند . شکل گیری عادات غذایی سودمند یا زیانبار در کودکان از سوی والدین صورت می گیرد .

بهتر است از خوردن مواد غذایی که حاوی شکر ، نشاسته و مقدار زیادی چربی هستند پرهیز شود. در این صورت علاوه بر سلامت عمومی کودک ، سلامت دندانی او نیز تضمین خواهد شد.

چاشت نیم روزی سودمند

شیر ،‌ نان و پنیر ،‌تخم مرغ پخته ، ماست ، میوه ها

و سبزیهای خام مانند هویج ، ذرت ، آجیل شور

در مقابل

چاشت نیم روزی پوسیدگی زا

آبنبات ، کیک ، شیرینی ، کلوچه ، غلات شیرین شده ، کشمش ،

برگه میوه های خشک ، شیرعسل ، آدامسهای شکردار ،‌بیسکوییت شیرین .

توصیه های مهم

از خوردن غذاهای چسبنده پرهیز کنید . این مواد از نظر مدتی که در دهان باقی می مانند متفاوت هستند . برای مثال ، چسبندگی تافی بر روی دندانها بیشتر از شکلات و کارامل است .

خوردن شیرینیها را در وعده های غذایی منحصر کنید . در این هنگام بزاق بیشتری در دهان ترشح می شود که می تواند باقیمانده مواد غذایی را از روی دندانها پاک کند .

تعداد دفعات مصرف مواد قندی را در طول روز کاهش دهید .

از وجود مواد قندی در فرآورده های غذایی آگاه باشید ، بنابراین در هنگام خرید به برچسب مواد تشکیل دهنده آن توجه نمایید ( مانند : سس ها ، نوشابه ، ... )

از خوردن تنقلات و شیرینی قبل از خواب پرهیز کنید . زیرا در آن هنگام جریان بزاق کندتر بوده ، قدرت پاک کنندگی آن کمتر است .

میان وعده ها را به گونه ای انتخاب کنید که موجب پوسیدگی دندانها نشوند و با خوردن موادی مانند سبزیهای خام ، پنیر و سایر لبنیات به سلامت دندانها کمک کنید .

نخستین معاینه پزشکی کودکان

اولین دیدار دندانپزشکی کودک چه موقع است ؟

اولین دیدار باید حداکثر بین ۶ تا ۱۲ ماهگی صورت گیرد . در این زمان دندانپزشک ، روشهای بهداشت دهان و دندان و پیشگیری از پوسیدگیهای دندانی ، عادات زیانبار دهانی و نیز کاربرد فلوراید را به شما آموزش خواهد داد .

فواصل زمانی بین دیدارهای دندانپزشکی چقدر باید باشد ؟

فاصله دیدارها بستگی به نوع تغذیه ، مراقبتهای دندانی و فلوراید آب آشامیدنی دارد و بطور معمول هر ۶ ماه یکبار توصیه می شود .

بدینوسیله با کاربرد روشهای پیشگیری ،‌ از صرف هزینه و وقت برای درمانهای پیچیده آینده جلوگیری خواهد شد .

در معاینه دندانهای کودکان ، چه روندی طی خواهد شد ؟

دندانپزشک به آرامی دندانها و لثه کودک را معاینه کرده ، پوسیدگیها یا سایر مشکلات را ارزیابی می نماید .

در صورت لزوم جهت بررسی فکین ،‌دندانهای در حال تکامل و پوسیدگهای غیر قابل رویت رادیوگرافی تجویز خواهد شد .

همچنین در این جلسه روشهای بهداشتی و نیز رژیم غذایی صحیح ارزیابی و یادآوری خواهد گردید .

چرا با وجود اینکه دندانهای شیری می افتند باید کودک خود را نزد دندانپزشک ببریم ؟

دندانهای شیری سالم به جویدن صحیح غذا ،‌ تکلم درست و زیبایی کودک کمک بسزایی می کند ، در غیراینصورت سلامت عمومی وی به مخاطره خواهد افتاد .

در صورت زود از دست دادن دندان شیری ،‌فضای مزبور باید توسط فضا نگهدارنده حفظ شود و گرنه حرکت دندانهای مجاور سبب کاهش فضای رویش دندان دائمی جانشین گردیده و درمانهای ارتودنسی طولانی مدت و پر هزینه آینده را در بر خواهد داشت . هشت دندان پیشین شیری تـــــــــــــا حدود۶ سالگی و ۱۲ دندان شیری دیگر تا ۱۲ سالگی باید برای کودک کار کند .

چه چیزهایی را باید در مورد دندانپزشک به کودک گفت ؟

به او بگویید دکتر دوست شماست ، به سلامت شما کمک می کند و دندانهای شما را تمیز می کند . از این دیدار با خاطره خوب و مفید یاد کنید .

نکات قابل توجه

جهت ترغیب کودک برای دیدار دندانپزشکی به او رشوه ندهید .

دیدار دندانپزشکی را وسیله ای برای تنبیه معرفی نکنید .

اضطراب خود را به کودک منتقل نکنید .

به دیگران اجازه ندهید موارد ترس از دندانپزشکی را برای او بازگو کنند .

کلمات منفی و ترسناک مانند درد ، آمپول ، کشیدن ، چرخ کردن را برای کودک به کار نبرید .

از آنجا که دندانپزشک و دستیار برای هر مورد اصطلاح خاصی را به کار خواهند برد ، جزئیات روند کار را برای کودک توصیح ندهید .

از طرف دندانپزشک قولی به کودک ندهید .

دیاردهای دندانپزشکی را برای کودک لذت بخش سازید .

در صورت صلاحدید دندانپزشک ، کودک را به تنهایی به اتاق بفرستید .

همواره الگوی صحیحی از نظر رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک ، برای کودک خود باشید .

 منبع: بخش سلامت سایت صدا و سیما